Pripremila Dr. Olga Andrejević
Preuzeto od "Život i zdravlje" Beograd
Iako će na prvi pogled izgledati neverovatno, tuberkuloza je danas vodeći uzrok smrti među odraslima. U siromašnim zemljama je oko 95% stanovništva zaraženo bacilom tuberkuloze (M. tuberculosis). SZO (Svetska zdravstvena organizacija) procenila je da je 1998. godine od tuberkuloze u svetu umrlo dva miliona ljudi. Stoga je SZO proglasila tuberkulozu za globalnu opasnost. »Tuberkuloze danas ima više u svetu, nego pre sto godina i više nego ikada pre u istoriji čovečanstva.« (IUAICD 2003)
Oko 1/3 svetskog stanovništva inficirano je bacilom tuberkuloze. Procenjeno je da se svake godine javlja 8,4 miliona novih slučajeva. Tuberkuloza je zarazno oboljenje, izazvano bacilom tuberkuloze (Mycobacterium tuberculosis – Kohov bacil). Ovaj bacil može da zahvati bilo koji deo tela, ali najčešće govorimo o tuberkulozi pluća. Stoga se tuberkuloza deli na:
– vanplućnu i
– plućnu tuberkulozu.
Više od 90% obolelih ima simptome. Opšti simptomi tuberkuloze su:
– groznica,
– noćno znojenje,
– gubitak apetita,
– gubitak telesne težine,
– zamaranje...
Kod tuberkuloze pluća, glavni simptom je dugotrajan kašalj (koji traje duže od 2–3 nedelje). Bolesnik iskašljava znatnu količinu ispljuvka (sputuma) koji može da sadrži i krv. Tuberkuloza se brzo širi sa osobe na osobu, česticama vazduha ili kapljičnim jezgrima, prilikom kašljanja ili kijanja obolele osobe. To se posebno odnosi na članove porodice obolele osobe, pogotovu kada veći broj ljudi živi u malom, zatvorenom i slabo provetrenom prostoru. Jedan infektivni bolesnik u toku jedne godine može da zarazi 10–15 ljudi. Međutim, na svu sreću, bolesnik može bitno da umanji širenje tuberkuloze započinjanjem lečenja i pokrivanjem usta i nosa prilikom kašljanja i kijanja. Ne budu ni sve osobe koje su izložene dejstvu bacila tuberkuloze zaražene. Kod 90% inficiranih od M. tuberculosis nikada se ne razvije tuberkulozna bolest.
Rizik od infekcije zavisi od brojnih činilaca:
– dužine ekspozicije (izloženosti) infekciji tj. udisanje vazduha u neposrednoj blizini infektivnog tuberkuloznog bolesnika, tokom dužeg vremenskog perioda;
– zapremine zajedničkog prostora (boravak u malom, zatvorenom prostoru sa infektivnim tuberkuloznim bolesnikom);
– nedostatak ventilacije i neposredne sunčeve svetlosti u prostoriji;
– broja mikrobakterija koje infektivni bolesnik iskašlje;
Faktori rizika za tuberkuloznu infekciju i razvoj aktivne tuberkuloze su:
– HIV infekcija (rizik je 50%);
– imunodeficijentna stanja;
– pušenje;
– smanjena telesna težina;
– konzumiranje alkohola i droga;
– socijalno ugrožene kategorije stanovništva;
– zatvorenici;
– stanovanje u zajednici sa tuberkuloznim bolesnikom.
Bacili u pojedinimslučajevima mogu ostati uspavani godinama. Tada govorimo o latentnoj zarazi. Takve osobe nemaju simptome i nisu zarazne. Postprimarna tuberkuloza može da se razvije nekoliko godina posle primarne infekcije, kao rezultat reaktivacije latentnog tuberkuloznog žarišta ili reinfekcije (ponovljene infekcije kod osobe koja je imala primarnu infekciju). Lekovi koji se koriste u lečenju tuberkuloze nazivaju se antituberkulostatici. Lečenje treba sprovoditi po tačno predviđenoj šemi kombinacijom više lekova, u dužem vremenskom periodu (6–9 meseci). Prva faza lečenja sprovodi se u bolnici, a potom se lečenje nastavlja u kućnim uslovima. Ukoliko se nepravilno i nepotpuno leči, tuberkuloza može biti uzrok smrti! Vakcina protiv tuberkuloze (BCG) u našoj zemlji je obavezna, a vakcinisanje se sprovodi sistematski. BCG vakcina ne smanjuje rizik od zaraze, već od progresije latentne zaraze u aktivnu tuberkulozu.
I na kraju da zaključimo, iako bacil tuberkuloze ubija više ljudi nego bilo koji infektivni agens, nema razloga za strah i paniku. Zdrav životni stil, izbegavanje kontakta sa obolelim i BCG vakcina dovoljni su da nas zaštite od ove bolesti.